Twaalf keer psychische stoornissen in games 

Twaalf keer psychische stoornissen in games 2017-08-09T15:01:36
Met Hellblade: Senua’s Sacrifice kunnen spelers in hun favoriete medium ervaren hoe het zou kunnen zijn om te lijden aan een bepaalde geestesziekte. Marvin is zoals altijd gefascineerd door alles wat de mens mens maakt, inclusief gebreken. De schizofrenie die aan de game ten grondslag ligt inspireerde hem daarom ook te kijken of en hoe andere games omgaan met psychische stoornissen. Hij vond twaalf titels.

Mentale gezondheid is, misschien vandaag de dag wel meer dan ooit, een ontzettend gevoelig onderwerp waar veel games, films en andere media-uitingen niet altijd goed mee om weten te gaan. Het is niet voor niets dat er discussies zijn losgebarsten over de manier waarop onder andere games omgaan met psychische stoornissen. Het grootste kritiekpunt is dat veel singleplayer-ervaringen voor hun antagonist – de grote bad guy – te snel grijpen naar iets vaags als ‘hij is gestoord’ om te dienen als motivatie. Je neemt het als speler tegen het grote kwaad in de vorm van ‘gekheid’ op, maar dat geeft in het gros van de games een erg eenzijdig beeld van het personage in kwestie, en daarbij de psychische stoornis waar hij aan lijkt te lijden. Om deze reden heb ik voor deze feature besloten niet stil te staan bij de ‘gestoorde bad guys’ die veel actiegames maar al te graag je kant opslingeren, er valt immers weinig over te vertellen en het is mijns inziens een stuk interessanter om te kijken naar de games die het over een andere boeg gooien. Dit zijn twaalf games die psychische stoornissen bevatten of inhaken op mentale gezondheid. Let wel: ik ben in geen enkel opzicht een deskundige op dit gebied (en probeer me zo goed mogelijk aan correcte terminologie te houden), voor meer informatie over de hieronder beschreven aandoeningen en stoornissen kun je beter terecht bij organisaties als de GGZ.          

Spec Ops: The Line

Onderwerp: Posttraumatische-stressstoornis (PTSS)

Spec Ops: The Line leek bij zijn aankondiging een één-in-dozijn actiegame. Een cover-based shooter waar je in 10 uurtjes doorheen bent geknald en die je daarna nooit meer aanraakt. Toch wist de game iedereen te verrassen – niet alleen was de gameplay meer dan oké, het verhaal bleek mede door zijn onverwachtheid een van de aangrijpendste gameverhalen ooit te zijn. Wat Spec Ops: The Line op je netvlies gebrand laat staan is niet alleen de confronterende, maniakale chaos van een oorlogsgebied die in je dit Dubai tegen zult komen. Het is juist wat die chaos, die nutteloze vernietiging en moord van duizend onschuldige mensen met de hoofdrolspeler doet, en hoe hij in het verhaal past. De bijkomende posttraumatische-stressstoornis is bijzonder goed verwikkeld in het verhaal, al is het natuurlijk wel zwaar gedramatiseerd. 

Spec Ops: The Line

                     

Hellblade: Senua’s Sacrifice

Onderwerp: O.a. schizofrenie

"Indeed, it provides a great opportunity to show, in the context of the game, that all of us are creating our own worlds and realities all the time”, aldus professor of Health Neuroscience van de University of Cambridge en tevens psychiater, Paul Fletcher, over Hellblade: Senua’s Sacrifice. Fletcher is een van de specialisten die ontwikkelaar Ninja Theory inschakelde met behulp van de Global Charitable Foundation, een organisatie die entertainment-projecten ondersteunt die de potentie hebben om wetenschappelijke onderwerpen aan te kaarten.

Het onderwerp dat in Hellblade de boventoon voert is de psychose, waarbij in dit geval hoofdpersonage Senua gedeeltelijk (of helemaal?) het contact met de werkelijkheid is verloren. Dat resulteert in onder andere het horen van allerlei stemmen die de speler (met een headset op) ook om zich heen zal ervaren. Natuurlijk verschilt een psychose van persoon tot persoon en is het onmogelijk om volledig over te brengen hoe het zou kunnen zijn er een te ervaren, maar om toch een poging te doen werkte Ninja Theory samen met enkele (ex-)patiënten. Dominic Matthews, Product Development bij de ontwikkelaar: “We’ve worked with people who have direct first-hand experience of psychosis, including people who experience voice-hearing, visions and unique beliefs.”

Hellblade

                 

Knock-Knock

Onderwerp: mentale teloorgang/hallucinaties

Deze game is ontzettend gedreven door zijn verhaal, die een vreemd uitziende protagonist genaamd The Lodger door een, nouja, lodge doet lopen. An sich is dat niet bepaald interessant, maar omdat Knock-Knock het onderwerp van mentale teloorgang aankaart biedt het zeker een interessante ervaring. Het personage, dat in een 2D-omgeving beweegt, ziet naarmate de game vordert steeds raardere dingen veranderen in het kleine hutje en daarbuiten. Dit is het resultaat van een of andere pyschische stoornis, al weten we niet welke. Desalniettemin zien we iets opmerkelijks bij Knock-Knocks personage, dat gedurende de hele game door heeft dat er van alles aan de hand is (met zichzelf) en tegelijkertijd alles probeert te rationaliseren. Met zijn monoloogjes vertelt hij tegen zichzelf dat alle hallucinaties zullen verdwijnen, zolang hij maar de ochtend bereikt en de veilige zonnestralen hem tegemoetkomen. 

Knock-Knock

                  

Actual Sunlight

Onderwerp: depressiviteit, eenzaamheid

Actual Sunlight is een van de aangrijpendste games die je kunt spelen, al kunnen we hem misschien beter labelen als interactief verhaal. De speler moet zich door een 2D-wereld begeven als Evan Winters, iemand die worstelt met depressiviteit. Maar waar een game als Knock-Knock een psychische aandoening als gameplay-gimmick inzet, draait Actual Sunlight meer om het complete leven van iemand. Hoewel Evan depressief is, is hij in de eerste plaats een mens met ouders, vrienden, collega’s en (helaas) een huurbaas. Interacties met die mensen zijn van groot belang, en vormen samen de puzzelstukjes die Evans leven vormen. Er valt iets te zeggen over de keuzes die de speler kan maken (iemand die echt worstel met depressiviteit zal niet elke dag zó lineair leven). Die zijn soms immers beperkt, al kan dat natuurlijk een symptoom zijn van de depressiviteit, dat ook vorm krijgt in zijn gedachtegangen. De stoornis zou beter verwerkt kunnen worden in de game, maar een goede poging doet Actual Sunlight – voor de korte game van zo’n anderhalf uur - zeker. 

Actual Sunlight

                 

There Are Monsters Under Your Bed

Onderwerp: depressiviteit

Deze horrorgame komt niet in de buurt van de productiewaarde van een Hellblade, maar dat hoeft ook helemaal niet. There Are Monsters Under Your Bed is namelijk een Twine-game, wat een open source programma is voor het creëren van non-lineaire interactieve verhalen. De game is het resultaat van de slapeloze nachten van ene Kaitlin Tremblay, die zelf aan depressiviteit lijdt en de game daar een metafoor voor noemt. “I started writing [the game] as a way to distract myself from the nights where I would otherwise lay in my bed for hours doing nothing but staring at the ceiling.” Dat verklaart waarom de dialogen en tekst in de game ontzettend aangrijpend zijn; depressiviteit is niet een gimmick die kleur moet geven aan de speelwereld, het is de focus van de game en het kader waardoor alles bekeken wordt. De monsters onder je bed zijn geen groteske, harige beesten die je bloed willen drinken - het echte monster zit van binnen, in de vorm van een nare aandoening. Het personage heeft moeite uit haar kamer te ontsnappen, wat een metafoor is voor hoe je vast kunt zitten in je eigen destructieve gedachtegangen.

There are monsters under your bed

                    

Kane & Lynch

Onderwerp: psychopatische persoonlijkheidsstoornis

De Kane & Lynch-games tonen verre van de beste manier om hoe om te gaan met psychische stoornissen in games. Veel games draven hier echter verder in door dan Kane & Lynch, en gebruiken van buitenaf gestoord overkomende personages graag als grote bad guy in hun verhaal (neem een Far Cry 3), zonder stil te staan bij zijn gedachtegangen en belevenis. Bij Kane & Lynch is de psychopaat juist de protagonist, iemand die de spelers onder zijn vingers neemt. Lynch is namelijk een psychopaat, die in eerste instantie een geïsoleerd leven leidde terwijl hij worstelde met zijn eigen psychische stoornis(sen), maar later een bijzondere manier vond om ermee om te gaan door vrienden te worden met Kane (bovenop zijn medicatie). Hoewel ze werden samengebracht door hun werk, hebben ze na twee games niet veel meer in de wereld over naast hun vriendschap; het blijkt dat zelfs iemand als Lynch daar behoefte aan heeft. 

Kane & Lynch 2: Dog Days

              

Life is Strange

Onderwerp: Depressiviteit, zelfmoord

Kleine spoilers voor de game volgen, dus pas op. Maar wie Life is Strange nog niet gespeeld heeft en geïnteresseerd is in de mentale processen van personages van games, moet dat nu toch echt een keer gedaan hebben. In een van de eerste levels van de episodische game Life is Strange kan de speler medicatie van Kate’s beste vriendin Chloë vinden. Nu zal de gemiddelde gamer geen flauw benul hebben van waar ze de pillen voor mee naar huis heeft gekregen, maar na een simpele Google-zoektocht blijkt het dat Fluoxetine, de naam die op de medicatie is te lezen, een van de meest voorgeschreven antidepressiva is. Noch de game noch de personages staan hier bij stil, wat een bijzondere manier is om om te gaan met een zwaar onderwerp als geestelijke gesteldheid. De ene speler zal het compleet ontgaan, de andere speler zal het als een cruciaal plotpunt kunnen opvatten. 

Life is Strange doet dit later weer - in de tweede episode, wanneer een personage genaamd Kate zelfmoord probeert te plegen. Subtiele keuzes van de speler geven hierbij de doorslag, wat benadrukt dat kleine handelingen zoals het oppakken van de telefoon wanneer iemand belt of het luisteren naar iemands (alledaagse) problemen van enorm belang kunnen zijn voor iemand die worstelt met depressiviteit. 

Life is Strange

                    

Tiny Tina’s Assault on Dragon Keep (Borderlands 2)

Onderwerp: Posttraumatische-stresstoornis, extreem verdriet, escapisme

Wie had verwacht dat Borderlands 2, met zijn jolige stemming, over the top gunplezier en onvervalste puberale humor een psychische stoornis overtuigend naar een game zou kunnen vertalen? Het gebeurt in de DLC Tiny Tina’s Assault on Dragon Keep. In eerste instantie speelt de DLC als een door een gimmick gedreven uitbreiding, het is immers Borderlands gemixt met Dungeons & Dragons. Uhh, Bunkers and Badasses, zoals de Borderlands-variant heet. Tina is de protagonist, verteller en tevens dungeon master van deze game, en naarmate het spelletje D&D vordert past ze allerlei dingen in de speelwereld aan. Zo verandert ze on the go de uitstraling van bepaalde gebieden en voegt ze eindbazen en personages eraan toe. Wat de DLC zo succesvol maakt in het raken van de feels, is het feit dat Tina in de basisgame en gedurende de uitbreiding neergezet wordt als een wacky 13-jarige die weinig serieus neemt en de twist aan het einde. Wanneer (SPOILERSSS) blijkt dat de hele Dungeons & Dragons-setting een manier is voor Tina om te dealen met de dood van een goede vriend, Roland in dit geval, en ze het uitschreeuwt dat ze realiseert dat hij er niet meer is, moet menig speler een brok in zijn keel wegslikken. 

Tiny Tina’s Assault on Dragon Keep

                

Child of Light

Onderwerp: Posttraumatische-stresstoornis, extreem verdriet, escapisme

Sommige mensen die lijden aan psychische stoornissen, of zelfs louter een gevoel van eenzaamheid, zoeken zo nu en dan een uitweg in games, films, boeken of andere verhalen. Het kan ze helpen hun gedachten te verschuiven en helpen om een moeilijke periode te doorkomen, en deze behoefte aan ‘escapisme’ (het kortstondig vergeten van het alledaagse leven en daarbij horende sociale of professionele verplichtingen) staat centraal in Child of Light. De speelwereld is een manifestatie van deze behoefte, met als kader een sprookje. Het jonge hoofdpersonage Aurora, een prinses, heeft haar moeder verloren en ziet haar vader opnieuw trouwen. Wat in de sprookjeswereld gebeurt, is dat Aurora (mentaal en lichamelijk) uitgeput in bed belandt en zo kil aanvoelt dat haar vader denkt dat ze is gestorven. Voor de speler is het echter duidelijk dat Aurora vooral worstelt met depressiviteit. Dat het niet een of andere boze heks is die met haar magie ervoor zorgt dat Aurora in een speelwereld belandt waar geen uitweg uit lijkt te zijn, maar dat het een manier van Aurora is om bepaalde gebeurtenissen te verwerken. 

Child of Light

                 

Echoes

Onderwerp: Verscheidene vormen van psychische stoornissen

Met vier episodes worden in Echoes vier verschillende vormen van psychische stoornissen onderzocht. Het concept klinkt interessant, maar helaas lijkt het erop alsof de ontwikkeling van de game gedurende het proces ergens is gestrand. Het eerste deel is in ieder geval te spelen, en hoewel de productiewaarde niet bijzonder hoog is, is de bijkomende gimmick wel vermakelijk. Episode 1: Diagnosis introduceert namelijk een ‘mind break’-mechanic, waarbij bepaalde delen van de omgeving vervormen en niet bepaald logisch overkomen, iets waar de speler mee moet dealen om verder te komen in het verhaal. De speelwereld wordt gevormd door de dromen van het hoofdpersonage, waardoor het verhaal en de graphics onlosmakelijk zijn verbonden.

                  

ALZ

Onderwerp: mentale teloorgang

Korte interactieve film/game waarin in rappe tijd veel emotie je kant opkomt. De speler kan alleen lopen en interacteren met enkele objecten in de speelwereld, maar vanaf de eerste seconde is het duidelijk dat het hoofdpersonage worstelt met vergeetachtigheid, het resultaat van wat later een tumor en aan de naam van de game af te lezen Alzheimer blijkt te zijn. De manier waarop de speelwereld vervaagt en versmelt, en de glitch-achtige graphics die illustreren dat het hoofdpersonage steeds minder grip op de wereld (en zijn dierbaren) heeft, is erg aangrijpend. Speel de game hier, het kost je letterlijk drie minuten.

ALZ

                 

Neverending Nightmares

Onderwerp: OCS, depressiviteit

Neverending Nightmares is misschien wel de engste game op deze lijst. Hoewel de visuele stijl en de naargeestige muziek al genoeg kunnen zijn om je kippenvel te bezorgen, is het verhaal van de via Kickstarter gebackte game juist het beangstigende. In deze ‘psychological horror’ dient de speler allerlei nachtmerries te ontdekken die zijn geïnspireerd door de OCS (obsessieve-compulsieve stoornis, ook OCD genoemd) en depressiviteit van de ontwikkelaar zelf. Neverending Nightmares is dus een manier voor lead designer Matt Gilgenbach om zijn ervaringen te verwerken, alsmede spelers te laten ervaren hoe het kan zijn om te leven met deze combinatie van stoornissen.

“I suffered very badly from 2001 to 2003, and everything felt completely bleak and hopeless. It was so hard to just walk around and do the everyday tasks like get out of bed and go to classes. I’m trying to recreate that feeling in Neverending Nightmares. The mood of the game is so oppresive that walking around almost feels difficult.” De game gaat hierbij ver, want Gilgenbach heeft rechtstreeks inspiratie geput uit enkele van zijn “intrusive thoughts”, bizarre gedachtegangen die erop zijn gebrand je van je stuk te brengen. Veel daarvan hadden te maken met zelfpijniging, en die “visions” heeft hij verwerkt in de game – bijvoorbeeld het eruit trekken van een ader in zijn arm. IJzingwekkend. 

Neverending Nightmares

Ken jij nog games waar op een bijzondere manier omgegaan wordt met een psychische stoornis of geestelijke gesteldheid in het algemeen? Drop het dan in de comments!

Worstel je nou zelf met geestelijke gezondheid of ken je iemand die dat doet, twijfel dan niet en raadpleeg een professional of bekijk de websites van Sensoor, AKJ of de Kindertelefoon voor een anoniem en vertrouwelijk gesprek. 

REACTIES (39) 

Op deze website gebruiken we cookies om content en advertenties te personaliseren, om functies voor social media te bieden en om ons websiteverkeer te analyseren. Ook delen we informatie over uw gebruik van onze site met onze partners voor social media, adverteren en analyse. Deze partners kunnen deze gegevens combineren met andere informatie die u aan ze heeft verstrekt of die ze hebben verzameld op basis van uw gebruik van hun services. Meer informatie.

Akkoord