Filmadaptaties: waarom wordt bronmateriaal zelden één-op-één overgenomen

Filmadaptaties: waarom wordt bronmateriaal zelden één-op-één overgenomen? 2017-07-13T13:44:24
Het opnieuw interpreteren van een gevestigd verhaal, is op zijn zachtst gezegd controversieel, ook in de tijd waarin een Spider-Man weer eens succesvol door het beeld slingert. Een redacteur die de afgelopen jaren flink anders is gaan denken over deze ‘adaptaties’, is Marvin, wat hij bespreekt door antwoord te geven op de vraag: waarom worden bronnen niet rechtstreeks overgenomen?

De tijden dat een film verkocht kan worden door de woorden “based on the award-winning novel” op een poster te plakken zijn voorbij, maar dat wil niet zeggen dat bepaalde, niet filmische bronnen het vandaag de dag het niet extreem goed doen in filmland. Ieder gigantisch filmbedrijf dat namelijk de rechten op een of andere comic heeft bemachtigd, zal er namelijk aan denken om die zo snel mogelijk naar het witte doek te vertalen. Kijk immers eens naar het succes van Marvel, en zelfs naar het succes van DC – zelfs bij de minder goede films (we kijken naar jou, Batman v Superman) lijkt het geld met bakken uit de lucht te vallen. Alleen om die reden al hoeven we dus niet te verwachten dat filmadaptaties in aantallen zullen verminderen de komende jaren. Toch, het internet wordt telkens weer overrompeld door een shitstorm aan negatieve fans die precies weet waarom het originele materiaal beter is dan de film. 

Om kort antwoord te kunnen geven op de vraag “ waarom wordt bronmateriaal zelden (zo veel mogelijk) één-op-één overgenomen?”, en mogelijk jouw felle reacties tegen aankomende adaptaties als Justice League te temperen, houden we het kort en bekijken we twee kanten van het verhaal. Eerst bespreken we waarom het moeilijk is om überhaupt iets brongetrouw naar beeld te vertalen, daarna opper ik een manier om er juist naar te kijken. Er zijn zeker meer aspecten - alleen over game-verfilmingen zouden zo drie artikelen geschreven kunnen worden, en er worden op universiteiten hele cursussen aangeboden in de studie naar verfilmingen - maar dat is iets te uitgebreid voor nu. 

Harry Potter 7           

Het creatieve aspect

Zeker bij de adaptatie van literatuur, kun je door logisch redeneren wel vaststellen dat het onmogelijk is om de volledige inhoud van een boek te vervormen tot een film van twee tot drie uur. Een filmschrijver is daarom van immens belang: hij bepaalt welke (sub)verhaallijnen meegenomen worden in de verfilming, welke personages er sneuvelen en zo welke thema’s er meer aandacht krijgen dan andere. Onderschat dit proces niet; de minste of geringste wijziging aan het verhaal kan de doorslag geven voor diehard fans om de film af te schrijven als “niet trouw aan het origineel”, en er daarom geen aandacht aan te besteden. 

Commentaar op verfilmingen komt dan ook vaak op wat er met het verhaal en de personages is gebeurd, maar ook indirect op de belevenis van de kijker. Het is voor iemand die een film kijkt immers moeilijker om zich in te kunnen leven in een twee uur durende film, dan een 800 pagina’s tellend boek waar dagen achterelkaar doorheen gebladerd kan worden – iets wat verdergaat dan alleen een gebrek aan personages en verhaallijnen. Een lezer moet namelijk interpreteren: er moet nagedacht worden over wat er op het papier staat, hoe zich dat verhoudt tot de rest van de bladzijden en wat het inhoudt voor het boek als geheel, om nog maar te zwijgen over de visualisatie van gebeurtenissen. Hierdoor ontstaat er telkens een nieuwe (betekenis)laag, samenkomend tot een grootse voorstelling van het verhaal. Knappe filmmaker die in de hersenen van alle lezers kan kijken, en al die individuele voorstellingen succesvol naar beeld kan vertalen. Want tja, als iets niet in de film zit wat het boek wel bevatte, dan is het origineel al snel beter.

            

Toch is dat wat veel filmbazen willen zien gebeuren; benadrukken dat het om een verfilming van iets gaat, in plaats van een variatie op het verhaal, en daarmee zeggen “jij bent geen echte fan als je deze film niet kijkt!” Helaas gaat het bij deze insteek vaak erg fout – uitzonderingen zijn verfilmingen als die van Fight Club, Jaws, The Silence of the Lambs, Trainspotting en No Country For Old Men; ze weten op een of andere manier met spanning, filmisch vernuft of meeslepende actie méér te creëren dan wat het boek te bieden heeft (of in ieder geval op eenzelfde niveau te zitten en het verhaal te ondersteunen zonder dat die in kwaliteit vermindert). Maar als je dan een verfilming ziet als Batman v Superman, waarin een paar van de beste DC-comics ooit bij elkaar zijn geraapt en incoherent aan elkaar zijn genaaid, schiet de adaptatie-moed je toch al weer snel in de schoenen. 

Hoewel het voor mij als iets absurds voelt om te zeggen, zou het voor films juist goed zijn als men meer de route van Batman v Superman volgt dan een meer rechtstreekse adaptatie als Jaws. Want hoewel een filmbaas graag inhaakt op de gekte die ontstaat rond een bepaald boek of bepaalde franchise, wil dat nog niet zeggen dat er geen ruimte is voor creativiteit. Er móet geschrapt worden in het verhaal, concessies moeten worden gemaakt en daarna moet er nog eens een gigantisch team van honderden medewerkers (bij grote titels) het geheel op het witte doek weten te krijgen. Een één-op-één verfilming is compleet uit den boze, dus waarom dan niet iets nieuws proberen te doen? Een regisseur, alsmede de filmschrijver, alsmede de twaalfde geluidsman, wil zijn creatieve ei kwijt en iets van zichzelf in de film kunnen stoppen, en al die inbrengen – hoe groot of klein ze ook mogen zijn – dragen bij aan het eindproduct. En dan heb je niet meer zomaar een verfilming in handen, maar heb je te maken met een echte adaptatie.

Batman v Superman
         

Adaptatie

De term ‘adaptatie’ is eentje waarover wordt gesproken in een van die universiteitscursussen die hierboven kort werden genoemd. Niet ‘verfilming’ , maar een term die benadrukt dat iets wordt aangepast. Nee, we proberen niet ontzettend slim te klinken, er zit simpelweg iets in. Wie goed oplette tijdens de Nederlands-les (of krijgt niet iedereen deze stof?) weet dat al ten tijde van de vroege Romeinen een driedeling kenbaar was op het gebied van omgaan met oude (geschreven) bronnen voor een nieuw (geschreven) werk. Translatio, imitatio en aemulatio zijn de termen die worden geopperd: respectievelijk (en kort door de bocht) vertalen, imiteren en overtreffen. Hoewel de driedeling zeker niet geld voor verfilmingen – vertaling betekent immers weinig voor de inhoud van de film – geeft dit aan dat wij echt niet de eersten zijn die het lastig vonden om over adaptaties van oudere werken te praten. Toegegeven, we zijn nu steevast sneller butthurt en hebben een gigantisch podium om onze ongefundeerde frustraties op tentoon te stellen.

Voorbeeld-tijd. Gaan we van de Romeinen eeuwen vooruit in de jaartelling, en eindigen we rond het jaar 1900, dan komen we aan in het tijdperk van een van de meest legendarische monstervertellingen ooit: Dracula. Omdat er rond 1930 nog geen bedrijf als Sony was dat de rechten van Bram Stokers horrorboek overkocht, kreeg de vampiermythe een enorme impuls als reactie op het werk. De vampier werd in andere verhalen gebruikt en andere aspecten van zijn bloedzuigende grootsheid kwamen naar voren. Eentje waar ik zelf niet om zat te springen was de seksualisatie van onze Count, en in het bijzonder de vrouwelijke vampiers die in zijn kasteel schuilen. Desalniettemin kwam in 1992 Bram Stoker’s Dracula naar het witte doek, een film die zelfs de naam van de originele auteur in de titel vermeldde en alsnog de (misschien voor Bram Stoker nooit aanwezige) seksuele kant van het verhaal belichtte alsof dat is waar het al die tijd om ging. Weg met de ouderwetse horror, in met de geile vampiervrouwtjes. Persoonlijk hoef ik het niet te zien, maar is die verfilming nou zo erg? Nee.

Dracula
         

Hoe je het ook wendt of keert, het uitvergroten van de sexy kant van Dracula heeft wel degelijk iets betekend voor de vampiermythe als geheel. Niet alleen zijn er talloze fetishes bijgekomen sinds die insteek (HA), ook is het publiek voor Dracula erdoor alleen maar groter en groter geworden. Als elke adaptatie van Dracula zou proberen om Bram Stokers boek na te maken, dan was onze vampiermythe nu nog zo kleinschalig als hij honderd jaar geleden was. Maar nu hebben we meer: één van de beste NES-games ooit, Castlevania, is gebaseerd op Dracula, en dat startte een gigantische franchise met uiteenlopende verhaallijnen. En díe franchise was op zijn beurt weer de start van een anime-serie die vorige week aan Netflix werd toegevoegd. Wie weet wat we allemaal gemist zouden hebben als iedere filmmaker die aan de haal ging met Dracula – in 100 jaar tijd meer dan 40 films - Stokers boek tot de letter probeerden te volgen? Wie weet wat we in de toekomst allemaal mislopen als iedere filmmaker erop gebrand is volledig trouw te blijven aan bronmateriaal? Niemand, maar de kans op iets nieuws en fantastisch wordt alleen maar groter als ze het niet doen – dan maar een Batman v Supemannetje hier en daar, wie weet brengt zelfs die flim nog iets belangrijks teweeg.
         

Ga nou niet denken dat we allemaal maar blij moeten zijn om elke filmadaptatie die gemaakt wordt. Sommige films zijn ook gewoon erg slecht, en daar moeten we op blijven zeiken. Uhh, opbouwende kritiek op blijven leveren. Het mag dan wel kunst zijn, maar ook dat kan verbeteren. Jij weet immers waarom je een bepaalde bron leuk vond, en het is normaal dat je juist dat aspect op beeld wilt hebben. Wuif alleen niet de rest zomaar weg, elke nieuwe insteek kan een revolutie ontketenen...

Heb je zelf nou ook een ongezouten mening over filmadaptaties, zou je meer van dit soort gedoe willen lezen of wil je je ei anders kwijt, drop het dan in de comments!

REACTIES (12) 

Op deze website gebruiken we cookies om content en advertenties te personaliseren, om functies voor social media te bieden en om ons websiteverkeer te analyseren. Ook delen we informatie over uw gebruik van onze site met onze partners voor social media, adverteren en analyse. Deze partners kunnen deze gegevens combineren met andere informatie die u aan ze heeft verstrekt of die ze hebben verzameld op basis van uw gebruik van hun services. Meer informatie.

Akkoord